Diğer

Türkiye’nin Toplumsal ve Ekonomik Yapısı Dersi Özet

Osmanlı Mirası

Constantinopole

*Muhteşem sermaye sağladı.

*Doğu akdenizin ekonomik ve stratejik merkezi.

->> Yeni çeriler tutumcuları destekliyor. Reformcu sultanları yerinden edecek kadar güçlüydüler.

Tanzimat

*Devletin ekonomiden kopuşunu telafi edecek tamamen yeni bir sosyal devlet yaratmak.

İskan Sistemi

  • Bir görevlinin alınıp başka bir bölgeye gönderilmesi.
  • Genellikle fethedilen yerlere gönderilir. Amaç orayı Türkleştirmek.
  • *** Cumhuriyettede görülmüştür. İsyanlar çıktığında devlet isyan çıkaran kişileri ülkenin başka yerlerine dağıtıyor. ÖRN: Kıbrısa gönderilen Türkler.

Osmanlının Son Döneminde Reformlar

Neden Reform yaptılar ?

  • Devlet ekonomik ve toplumsal açıdan batının gerisinde kaldı. Orduyu revize edersek eski gücümüzü kazanırız düşüncesi ile reformlar başlatıldı.
  • İlk reformlar askeriyeden başladı.
  • – –  Tımarlı Sistemi ve Yeniçerilerle ilgili düzenlemeler

 

  1. Askeri okullar kuruldu
  2. Avrupaya öğrenciler gönderildi.
  3. Avrupadan öğretmenler getirildi.

*Avrupadan dönen öğrenciler geri döndüklerinde farklı görüşlere sahip olarak dönüyorlar.

– İlk dönen grup= Genç  Osmanlılar // Osmnalıcılık fikri ile dönüyorlar ama etkili olmuyor.

– İkinci dönen grup=Jön türkler

* Osmanlıcılık fikri etkili olayınca İslamcılık fikri doğuyor. İslamcılık fikrinde şöyle diyorlar: Madem biz gayri Müslümleri tutamıyoruz ülke sınırları içerisindeki Müslümanlarla Osmanlıyı koruyalum. Hilafet önemli.***

Türkçüler ortaya çıkıyor biz diğer Müslümanlarla birlikte olmayız.

Turancılar- Tüm toplumu bir çatı altında toplamalıyız.

Yusuf akçura Üç Tarzı Siyaset kitabında Osmanlıcılık,Türkçülük ve İslamcılığın osmanlıyı nasıl kurtaracağını anlatıyor.

Jön Türkler Osmanlıdaki 2. Yenilikçi nesil olarak ortaya çıkıyor.

  • Osmanlıcılık firkirini savunan yok.

İttihat ve Terakki Jön Türklerin içinden çıkmıştır.İlk başta Gizli bir örgüttür. Bu ülkeyi nasıl kurtarırız görüşüyle planlar yapıyorlar.

Meşrutiyetin ilanından sonra Osmanlı anayasal bir monarşiye dönüşüyor. ( Kanuni Esasi )

  • Padişahın yetkileri kısıtlanıyor.
  • Ana yasayı kaldırma yetkisi yine padişahta.
  1. Meşrutiyet İttihat ve Terakkiciler tarafından baskılarla 1908’de ilan ediliyor.
  • İttihat ve terakki kontrol altına alıyor. Mecllis açılıyor ittihat ve terakki söz sahibi. Reformları ittihat ve terakki belirliyor.
  • İttihat ve terakki topyekün değişim istiyor.

** Aynı anda liberallerde var. Onlar ise bu kadar topyekün değişim yerine ufak tefek değişimlerle Osmanlı kurtulabilir diyorlar.

Liberaller -> Sultanlığın kalmasını istiyorlar sultanlığa bağlılar.

İttihat ve terakki-> Sultanlığın kaldırılmasını istiyor. Sultanlığa karşı.

REFROM:Avrupaya açılıyor. Reformlar yapılıyor. Bazıları şekille ilgilli Padişahlar kürklü vs. giyinmektense asker gibi giyinmeye başlar.

REFORM:  İtizam sistemi: Kim daha çok vergi toplarsa ona belli bir kısmı devredilmeli. Köylü ciddi bir vergi yükü altında bırakılıyor.

*Avrupada feodal sistem güç kaybediyor sanayileşme ile birlikte toprağı olmayan kişiler sanayide işçi olarak çalışmaya başlıyor ve burjuva sınıfı güç kazanıyor.Osmanlıya yansıması.

  • Osmanlu Pazar olarak dünşünülüyor.
  • Kapütülasyonlar oluşturuluyor.
  • Gümrüksüz ticaret yapılıyor.
  • Gayrimüslümere ticaret hakkı tanınıyor.
  • Osmanlı hammadde kaynağı olyor.

REFORM: İttihatçıların Yaptıkları Yenikikler.

  1. Azınlıklara hakların verilmesi.
  2. Cadde sokak evlere isim ve numara verilmesi. ( Ticareti haberleşmeyi kolaylaştırmak.
  3. Elektrik yaygınlaşıyor. ( Sokak lambası vs. )

 

Tanzimat(Tüm Osm. Vatandaşları) ve Islahat (Gayri Müslümler için) Fermanı

*Tanzimat bir batılılaşma haraketi.

*T.F ile Osmanlı vatandaşlarının  canları, malları güvence altına alınıyor.

*İlk ayaklanmalar gayri Müslümler tarafından başlıyor. ( Sırplar)

*// Atatürk istanbulda olursa tehlike olacağı düşünülüyor. Çünkü adını duyurmuş başarılı bir komutan. Anadoluya müfettiş olarak gönderiliyor ve hareketlenmeyi başlatıyor.

 

 

 

 

TEK PARTİLİ DÖNEM

Devrimler ( İnklaplar)

*Oluşturulmak istenilen modern ulus devleti.

DEVRİM: Hilafeti kaldırmaktaki amaç neydi ?

Saltanat kaldırıldı. Halk saltanatlığı geri istiyor. Halifenin etrafında toplanıp yeni bir saltanat kurulabilir.

* Mustafa Kemel neden kendini sultan ilan etmedi ?

  • Çünkü ulus devleti anlayışını benimsiyor. Ve ulus devlelti içinde hilafet yer almıyor. Hilafet varsa ulus devletinin sınırlarını aşan bir hakimiyet var olur. Ama oluşturulmak istene sitemde bu yok.

Kurulmak istene ulus devletinin özellikleri

  • Bağımsız * Laik * Eşitlikçi* Demokrarik*Modern*Halk Söz sahibi* Rasyonellik

*Cumhuriyetin ilk dönemleri demokrasiyi oturtmak amacıyla asıl amaca istenilene ters düşsede gerektiği için otoriter bir yapıya sahipti baskı vardı.

**Amaç: Ülkeyi tekelden yönetmek değil halkın egemenliğinde bir devlet kurmak.

*Cumhuriyet rejimi tam olarak yerine oturmadığı sürece demokrasiden söz edemeyiz. Çok partili hayat daha bu süreçte temelleri atılmaya çalışılan cumhuriyetin önüne duvar örebilir.

*Tek partili dönemde ne ülkemizde ne de avrupada tam anlamıyla bugün anladığımız şekilde bir demokrasi olduğu söylenemez. O zamanki kaynakalra bakıldığında demokrasiden değil halkın kendi kendini yönetmesinden yani cumhuriyetten bahseder.

ÖRN: İran Cumhuriyetle yönetiliyor ama demokrasi olduğundan bahsedilemez. Çünkü Seçim var. Basın özgürlüğü yok. Ve başka birçok alanda baskı var. İranda özgürlük oduğu söylenemez.

*** Tek partili dönemde halka rağmen halk için anlayışı var.

*Savaş zamanında anadoluda yaşayan bir insanda türklük bilinci olduğundan söz edilemez. O zamanlarda Anadolu insanı köyü, dini ve padişahı bilirdi. Eğitim, tarih bilinci yok.

** Atatürk o dönemde egenin bir köyünde köylünün birine yunan işgaline karşı niye direnmiyorsun diye sorar. Köylüdene zaman yunan askeri benim toprağıma girerse ozman direnirim. Millet Bilinci yok. Kendi köyünü kendi toprağını koruma var.

/ Bu insanlara ulaşmak için din adamları, köyün ileri gelen insanları yardımcı olurdu.

** Rasyonel bir millet oluşturmak istiyorlar. Rasyonel bireyler oluşturmak için insanların belli kontrol merkezlerinden kurtulması gerek diyorlar. O dönemde din ve hilafet kontrol merkezi ( Osmanlıda )

*Avrupada başka sistemler kotrol merkeziydi. Burjuva sınıfı çıkmadan önce Avrupada Kilise kontrol merkeziydi.

*Yapılan devrimlerde kişi bazında dinin yasaklanması değil. Kurum bazında , dinin kurumlardan bağımsız olması görüşü vardı. Bireysel özgürlük hep var oldu.

*Sultanla bağlılık kurulmaya çalışılıyor. Amaç rasyonel bireyler oluşturmak.

O dönemde Marksizm (Dine karşı) en çok korkulan ideoloji.

  • Bu sebeple sol girmeden baltalanmıştır.
  • Sol dine karşı değil ama öyle damgalanmıştır.
  • Aşırı solda zararlıdır. Aşırı sağda.

Marksizimin dine karşı olmasının nedeni: İşçi, burjuva vb. sınıflanma haricinde başka  bir sınıflanmanın yasak olması.

Ama Atatürk türk toplumunu anlatırken türk toplumu sınıfsız bir toplumdur diye tanımlamış.

Atatürk hiçbirzaman devletçi politikalardan oluşan bir ekonomik sistem düşünmemiştir. Gördükleri modern devletelrde hep burjuva sınıfı vardır. Burjuvada burjuvaların devletten talepleri olur böylelikle demokrasi olur.

 

CHP’den önce kadın halk fırkası kurulmak isteniyor.. Osmanlıdan gelen önemli bir kadın haraketi. Partinin kurulması onaylanmıyor. Sebebi kadınların siysi hakkı yok. 6 ay sonra chp kuruluyor.

  1. Parti Terakki Perver Cumhuriyet Halk fırkası. Temel ilkere hayır diyen bir parti değil ama daha liberal bir parti. CHP’ye muhaliif. Bu parti ile hilafet korkusunun nedenleri belli oluyor.Kurulduktan birkaç ay sonra şeyh sait isyanı çıkıyor ( chpye karşı). Kürt bölgesinde yaşanan kürt şeyhlerin liderlik ettiği dini özelliklerinde içinde bulunduğu merkrezi otoriteye karşı bir ayaklanma. İsyan bastırılıyor parti kapatılıyor. 2. Parti kurulması için demokratik düzenin oturmadığı anlaşılıyor. Parti kapatıldıktan sonra takriri sükun yasaı çıkırılıyor. İstikalal mahkemeleri 2 yılda 500den fazla kişiyi idamla yargılıyor. 1929’da yasa kaldırılıyor. O arada sıkı yönetim var.

Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruluyor. Temel nedeni: Batıya kendinin demokratik olduğunu göstermek. Şeyh saite benzyen rejime karşı bir isyan çıkıyor. Menemen olayı. Parti kapatılıyor.

 

Devrim *Osmanlıda bir insanın hangi millete dinen hangi yetkiye, sarıktan hangi sınıfa ait olduğu belli oluyordu. Şapka kanunu bunu önlemek. Farklılıkları ortadan kaldırma amacıyla çıkmıştır. Devlet birinin hangi sınıda ait olduğunu anlamasın ve ayrımcılık yapmasın görüşü vardı.

*Yapılan devrimlerin bir kısmı toplumla bir kısmı ekonomi bir kısmıda siyasetle ilgiliydi.

– Siyasetle ilgilli yapılan reformlar çok az.

  1. Cumhuriyetin ilanı.
  2. Halifeliğin kaldırılması.
  3. Kadınlara seçme ve seçilme hakkı

*Cumhuriyet devrimlerni Osmanlının son döneminde yapılan reformlardan ayıran temel özellik Cumhuriyet devrimlerinin  toplumsal ve ekonomik dönüşüme olan inancı. Top. Ve Ekonomik dönüşümü gerçekleştirmeden siyasal dönüşümü gerçekleştiremeyiz diyorlar.

  • -Halkçılık
  • -Devletçilik

*Milli burjiva sınıfı oluşturulmak isteniyor.

  • Yabacı sermaye gelsin. Devlet desteklesin.

 

DEvrim: Tarım alanında yapılan yenilikler. Köylüyü üretime teşvik etmek adına devlet köylüden yüksek fiyata ürün almıştır. 10’a alıp 5’e satmıştır.Bu sebeple bütçe açığı ortaya çıkmıştır. Devlet bunu yaparken bir yandanda yatırım yapıyor.

Ancak tarım alanında yapılan reformlara toprak ağaları karşı çıkmıştır.

1930’da serbest fırka kuruluyor. Menemen olayı ( kanlı rejim karşıtı bir olay.) sonrasında kapatılıyor.Rejim karşıtı kişilerin bu parti altında toplanması korkusu partinin kapanmasına nedne olmuştur.

*Türkiyenin o dönemde en büyük derdi kendini batıya kabul ettirme çabasıdır.Kendini batının bir parçası olduğunu göstermeye çalışıyor. İkinci partinin kurulmasına izin verilmesinin nedeni Avrupadaki faşist ( italya ) devletlerden farklı olduğunu göstermek istemesi.

Şeyh saitten 1925 sonra takriri sükun yasası çıkıyor. Ülkedeki devrim karşıtı insanlar kurulan istiklal mahkemelerinde ağır bir şekilde yargılanıyorlar. 1929’a kadar sürüyor ve o dönem aralığında sıkı yönetim ilan ediliyor.

O dönemde bir ideoloji yok amaç rasyonel birey oluşturmak.

DEVRİM: Köy enstitüleri 1940 yılında kuruluyor. Amaç rejim ideolojisini halka yaymak. Köye nasıl ulaşırız sorunun cevabını burada arıyorlar. Çünkü 16 milyon nüfusu olan ülkenin 12 milyonu köylerde yaşıyor. Fakat öğretmenlerin %78’i kentlerde çalışıyor. Böyle bir tablo varken köylülere ulaşılmak onlara eğitim vermek isteniyor. Köy enstitüleri  öğrencileri açıldığı bölgenin ekonomik yapısına göre aktif bir eğitim alıyor. Konya’da buğday , Ege’de zeytin gibi.Aynı zamanda çocuklara dünya klasikleride okutuluyor. Fakat aradan çok geçmeden köy entitülerini kapatmak zorunda kalıyorlar. Tutucuların baskıları, köy ağalarının topraklarını kaybetme korkusu, köy entitülerinin kominist yuvası olduğu düşünceleri halka hızla yayılıyor. Böylelikle tüm bu baskıların sonunda köy entitüleri kapatılıyor ve bir devrim son buluyor. Benim tüm bu süreç sonunda içimi en çok yakan yine hikayenin kahramanlarında biri olan Talip Apaydının aynı zamanda Hasanoğlan Y.K.E öğrencisiydi çok iyi ifade etmiştir.” Ziraat Marşını 1000 kişi hep bir ağızdan söylerdik. Milletin efendisi olacaktı köylü. Ne kadar aldanmışız. Ah… Ah… ne kadar aldanmışız sözleri oldu.

 

Yazar hakkında

M.Enes Yalçın

Selamlar ben Enes. Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet ve Eğitim Fakültesi çift anadal Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programı öğrencisiyim. Eğitim alanındaki gelişmeleri takip etmeye ve gelişmeleri sizlerle paylaşmaya çalışıyorum. Acil iletişim için instagram adresim,
instagram: @enes_yalcn

Bu konuya yorum yaz