Diğer Eğitim

Göç Çalışmaları Türkiye’deki Mültecilerin Sosyal Yaşamı

Mülteci Nedir ?

Bireylerin yaşadığı bölgeden başka bir bölgeye yapmış olduğu zorunlu bir haraketliliktir(Emiroğlu ve Aydın, 2003). Sığınmacılar sığındığı ülkedeki sistemin işleyiş biçimine doğrudan etki etmektedir. Bu etkiler sığındığı ülkenin halkını hem de kendilerini etkileyecek bazı sıkıntılar ortaya çıkarmaktadır. Bu sıkıntılara inanç, kültür, toplumsal değer, ahlaki kurallar örnek verilebilir(Somersan,2004). Günümüzde gerçekleşen göçler sığınmacıların isteğine bağlı değil de daha çok mecburi hale gelmiştir. Bu göç hareketlerine maruz kalan ülkelere kendi ülkemiz olan Türkiye’yi örnek verebiliriz. Ülkemiz gayri meşru göçlere maruz kalmıştır. Ülkemizin bulunduğu coğrafi konum bu durumda etkili olmuştur. Bu zorunlu haraketlilikte ülkemizi köprü olarak kullanmak isteyen toplulukların bu girişimlerinin sonucunda hayatlarını kaybetmesi veya ölüm tehlikesi yaşamaları ülkemiz halkını olumsuz etkilemektedir. Ülkemiz bir grup insanlarda bu haraketliliği ticari boyuta taşımaları olayın boyutunun ne kadar içler acısı olduğunu gösterir. İnsan hayatı bu kadar ucuz olmamalıdır.

Türkiye’de İnsan Haraketliliği, Sığınmacı ve Mülteciler

Ülkemiz çok fazla bir şekilde dış göç almaktadır. Bu dış göçlerin sebebi sığınmacıların isteğine bağlı değil de mecburi olarak yapılan göçler de vardır. Ülkemize olan dış göç hareketliliği ile dışarı verdiği göç haraketliliğini incelersek ülkemizin dış ülkelerden aldığı göç eden insanların daha fazla olduğunu söyleyebiliriz. Bu durumu aşağıdaki tabloda da incelemiş olursak.

Yabancıların Türkiye’ye Giriş – Çıkış Sayıları

Yıllar Giriş Sayısı Çıkış Sayısı
2003 13,461,420 13,180,903
2001 10,912,771 10,530,600
2002 12,906,274 12,606,264
2000 9,748,327 9,393,355
2004 16,854,377 16,503,781
2005 25,262,380 24,736,280
2006 27,085,138 26,649,373
2007 31,106,833 30,865,912
2008(11.Ay) 23,923,963 24,069,800

(BMMYK, 2009).

Ülkemizde meşru olarak ikamet eden yabancılar geçici oturum izni alırlar. Ülkemizde kalıcı olamayacak şekilde yaşayan insanlar Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği kayıtlarına göre 2009 Temmuz ayı itibari ile mülteci statüsü alamamış kişiler ile birlikte 17.615 kişi bulunmaktadır. Bunların 10.584 kişisi mülteci statüsü sahibi 6.970 kişi mülteci başvurusunda bulunmuş sığınmacılardan oluşmaktadır. 61 kişide Birleşmiş Milletlerin ilgi alanı dışındaki yabancılardır(BMMYK, 2009).

1980’li dönemlerde ülkemizi köprü olarak kullanan yabancı uyruklu insanların milliyetleri farklılık göstermiştir(Mannaert,2003). Bu farklılık zamanla Asya ve Afrikalıların katılmasıyla artmıştır( British Coincil, 2009).

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’deki Sığınmacılara Yönelik Hizmetler

Aşağıdaki mültecilere yapılan hizmetler derli toplu değildir. Devamlılık açısından sorun teşkil etmiştir. Bu hizmetler çalışan meslek elemanlarının iyilik hallerine bağımlı olarak devam etmektedir. Bu yabancı insanlara verilen bazı haklar şunlardır(Altınışık ve Yıldırım 2002).

  • Kendini ifade etme,
  • Toplantı,
  • İş sahibi olma,
  • Herkesle aynı hükmü alabilme,
  • Irkçılığa karşı korunma,
  • Hayati tehlike teşkil eden yerlere gönderilmeme,
  • Sağlık ve eğitim hakkı tanınmıştır.

Ülkemizdeki Yabancı Yerleşmelere Suriyeli Vatandaşları

Ülkemizde son 5-6 yıl içerisinde Suriye’deki olaylardan dolayı yoğun bir göç dalgası gerçekleşmektedir. Suriye’deki savaş nedeni ile ülkedeki nüfusun çoğunluğu ihtiyaçlarını gideremez hale gelmiştir. 3 Milyarı aşkın Suriyeli vatandaş yakın ülkelere kaçmak zorunda kalmıştır. Suriye’deki ekonomik zarar 150 Milyar Doları buldu. Suriye’deki bu durum başta ülkemiz olmak üzere bu bölgedeki ülkelerin iç politikalarını etkiledi(BMMYK, 2014).

Çalışmanın bundan sonraki kısmında Kara,Korkut (2010), Kariman(2015), Gündoğan (2015),  Kıratlı(2015) tezlerine değinilmiştir. Çalışmanın bu kısmına başlamadan önce bazı makaleler uygun olmadığı için tezler ile değiştirilmiştir.

Kara,Korkut(2010)

            Amaç. Ülkemizdeki yabancı insan hareketliliğinin seviyesi ve sığınmacıların içinde bulundukları halin açığa vurulması hedeflenmiştir.

Hipotez. Ülkemizde yabancı insan hareketliliğinden kaynaklanan yoğunluğu , bu yoğunluğun nedenlerine bakılmıştır.

Yöntem.

Katılımcılar. 50 ülkeden 143 değişik kökene dahil olan yabancı uyruklu insanlar.

Veri toplama araçları.

Kişisel bilgi formu. Ülkemizde yapılan mülteci göçlerinde yıllara ve ülkelere göre sayımlar sonucunda(yaş, medeni durum, din,dil,ırk,ekonomik durum) bu verilere ulaşılmıştır.

Veri toplama süreci. 1995 ve 2008 yılları arasında ülkemize yasal olmayan yabancı giriş sayımı sonucuna ulaşılmıştır.

Bulgular. Göç tarih boyunca süre gelen bir haraketliliktir. Yurt dışı göçleri ile beraber bu hareketlilik mülteci sorunlarını ortaya çıkarmıştır. Ülkemiz yıllar boyunca bu tür yabacı göç hareketliliğine misafirperverliğinden ötürü kucak açmış ve yabancı sığınmacıları bünyesinde barındırmıştır. Bu bize Osmanlıdan beri gelen bir değerdir. Ülkemiz çevresinde bulunan ülkelere nazaran daha çok rağbet görüp, tercih edildiği için daha fazla sığınmacı almıştır. Ülkemiz hem göç alan, göç veren ve hatta başka ülkelere göz eden sığınmacıların kullandığı bir köprü görevi görmektedir. Ülkemize olan göç haraketliliğini 1980’den sonra özellikle de çevre ülkelerimizden yapıldığı görülmüştür. Ülkemiz 1951 tarihinde Mültecilerin Durumuna İlişkin Sözleşmeye destek olup yalnızca Batı Avrupa’dan sığınanlara mülteci durumunda kabul etmiştir. Ancak diğer ülkelerden gelenleri kalıcı olmayan sığınmacı kabul etmiştir. Avrupa Birliğine giriş süreci ile beraber sığınmacı mevzuatı değişime uğramıştır. Bu değişimin ana amacı ırk, etnik köken ve geldiği ülkenin konumu gibi ayrımlara uğramadan herkese eşit hakların verilmesi amaçlanmıştır.

Kariman (2015)

            Amaç. Isparta şehrinde yaşayan sığınmacıların gündelik yaşama adaptasyon süresini değerlendirmek amaçlanmıştır.

            Hipotez. Isparta şehrinde yaşayan sığınmacıların ülkemize sığınma nedenleri siyasal olarak görülse de esas nedeni ekonomiden kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Yöntem.

            Katılımcılar.   Araştırmada Isparta şehri ve köylerinde 1000 sığınmacı kişinin 200’ü katılımcı olarak ele alınmıştır. Katılın sığınmacıların 120’si yani %60’ı erkek, 80’i %40’ı kadındır. Bu erkek ve kadın sığınmacıların 90’ı Somali, 15’i İran, 17’si Irak, 23’ü Suriye, 20’si Filistin, 20’si Afganistan ve 15’i başka ırka mensuptur.

Veri toplama araçları.

            Kişisel bilgi formu. Bu araştırmada katılımcıların ırkı, cinsiyeti, yaşı, yaşadığı yer sorulmuştur.

Mültecilerin Sosyal Hayata Uyum Süreci Form Anketi. Bu araştırmada veri toplama aracı olarak Mültecilerin Sosyal Hayata Uyum Süreci Form Anketiyle yapılmıştır.

Veri toplama süreci. Bu araştırmada bireyler seçilirken rasgele seçim yöntemi yapılmıştır. Böylece anketin yapılabilmesi için Isparta’nın değişik bölgelerine uğranılmıştır.

Bulgular. Elde edilen bulgular bize sığınmacıların gündelik hayata adaptasyon seviyesinin iyi olduğu gözlenmiştir. Erkek ve kadın sığınmacıların eğitim seviyelerinin neredeyse eşit olduğu, büyük bir farkın olmadığı gözlenmiştir. Anketlere verilen cevaplarda erkeklerin çalışma seviyesinin kadınlara göre daha fazla olduğu ancak genel durumun orta derecede olduğu gözlenmiştir. Anket bulgularına göre sığınmacıların aylık gelirleri %44,5 ,aile aylık gelirleri %45’tir. Bu oranların daha iyi olması için çalışmaların arttırılması gerektiğinin kanısına varılmıştır. Sığınmacıların %45’inin bir işi olduğu , ailelerin çalışma oranı ise %40 olarak belirlenmiştir.

Gündoğan(2015)

Amaç. Ülkemizde ikamet  eden mülteci ve sığınmacılar için toplumumuza adapte olabilmelerini sağlayacak bilgileri elde etmektir.

Hipotez. Ülkemizdeki sığınmacı ve mültecilerin durumları ve ihtiyaçları ne durumdadır?

Yöntem.

Katılımcılar. Bu çalışma 10 ilden 429 sığınmacı ve mülteci katılmıştır. 71 katılımcı sorulara cevap vermemesinden dolayı değerlendirmeden çıkarılmıştır.

Veri toplama araçları.

Kişisel bilgi form. Katılımcıların medeni durumu, cinsiyet, nereden geldikleri, yaş, gelme sebepleri ve statüleri hakkında bilgi edinmek için çalışmacılar tarafından hazırlanmış formdur.

Psikososyal gereksinim belirleme formu. Katılan insanların psikososyal ihtiyaçlarını anlamak için araştırmacılar tarafından, röportaj, gazete haberi ve daha önce yapılan araştırmaların incelenmesi mülteci destekleyen sivil toplum kurum ve kuruluşları ile gerçekleştirilmiş görüşmelerden alınan sonuçlar baz alınarak yapılmış bir forumdur. Bu form 3’lü likert tipi ve 40 maddeden oluşmaktadır.

Stresle baş etme biçim envanterleri. Lozarus ve Folkman tarafından 1980 yılında hazırlanmıştır. Türkçemize Durak ve Şahin tarafından 1995 yılında uyarlanmış 30 maddelik ölçektir. 4’lü likert tipi kullanılmıştır.

Kısa semptom envanteri. Derugatis tarafından 1991 yılında SCL-90R her etkende en fazla ağırlığı sahiplenmiş 53 maddesinin baz alınmasıyla oluşturulan 5’li likert tipi olan ölçektir. Ülkemize iki farklı çalışma sonucunda uyarlanmıştır. Bu çalışmalar (Şahin ve Durak, 1994; Uğurtaş, Şahin, Batıgün, 2002)’dir.

Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeği. Dohlen ve arkadaşları tarafından 1988 yılınca gerçekleştirilmiştir. Ölçekte 7’li likert tipi kullanılmış ve 12 madde bulunmaktadır. Dilimize 1995 yılında Arkar ve Eker tarafından uyarlanmıştır.

Trouma tarama listesi. Mültecilerin bu yaşam biçiminden farklı yaşadıkları başka travmatik olayların listesinin yapıldığı bir formdur.

Veri toplama süreci. Mülteci ve sığınmacıların çoğunluğunun dilimizi bilmemesinden dolayı yöneltilen sorulara kendi dillerinde cevap vermelerin daha iyi sonuç vereceği görüşünden yola çıkarak BMMYK’dan alınan verilere göre ülkemizdeki sığınmacıların en çok bulunduğu ırklar göz önüne alınarak ölçeklerin Farsça ve Arapçaya çevrilmesine karar verilmiştir.

Bulgular. Ülkemizde  bulunan sığınmacılar herhangi bir işte çalışıp çalışmadığı ve ülkemizde hayatlarını sürdürmeye niyetlerinin olup olmadığı anlaşılmıştır. Mültecilerin en çok ihtiyaç duyduğu hizmet sağlık alanlarında yapılan hizmetlerdir bu ihtiyaçların tercüman, beslenme, iş, hukuksal yardım, giyecek, psikolojik yardım, barınma olduğu anlaşılmıştır.

Kıratlı (2011)

            Amaç. Sığınmacı ve mültecilerin ülkemize yerleştirildikleri kentlerde siyasi, ekonomik, sosyal, kendilerini ifade etme, cinsel, beraber yaşadıkları bireyleri algılama biçimi sürecin ne şekilde olduğunu anlamak analiz etmektir.

Hipotez. Ülkemizde yabancı uyrukluların yerleştirildiği illerde hayatlarını sürdürmede karşı karşıya kaldıkları dil, sosyokültürel özellik, cinsel yönelim, ekonomik durum ve fiziksel nitelikleri ne seviyede etkili olmaktadır.

Yöntem.

Katılımcılar. Gönüllü 90 yabancı uyruklu insanla görüşülmüştür.

Veri toplama araçları.

Kişisel bilgi formu. Katılımcılara yaş, dil, eğitim, meslek soruları sorulmuştur.

Söylem analiz tekniği. Araştırmanın istintak alanlarının detaylı olarak anlaşılması sağlanmıştır.

Görüşme tekniği. Bireylerin tutumlarına, şikayetlerine, inançlarına, görüşlerine, deneyimlerine, ilişkin bilgi edinmek için uygun bir  tekniktir.

Veri toplama süreci. 2 yıl sürmüştür. Yabancı insanların komşuluk ilişkileri, gündelik yaşamları, şehir sakinleri ile olan ilişkileri hakkında inceleme yapılmıştır. Bu çalışmanın bir kısmı 1 yıllda sahada yapılmıştır.

Bulgular. Farklı etnik kökene sahip mültecilerin problemlerinin farklı olduğu görülmüştür. Gerçekleştirilen konuşmalarda ihtiyaçlarının tedarik edilmesi hakkında yabancı uyruklu insanlar arasında değişkenlik görülmüştür. Mülteciler ülkemizde kaldıkları süre içerisinde sıkıntı yaşamışlardır. Geldikleri ülkelerde farklı statüde olan insanlar ülkemizde eski statülerini bulamamış daha aşağı statüde yer almışlardır. Mülteciler ülkemizde cinsel hayatlarını serbestçe yaşayamamışlardır.

 

Tartışma

            Mülteciler ülkemizde kaldıkları süre boyunca birçok sıkıntılar yaşamışlardır. Temel ihtiyaçlarını karşılamada inançlarını serbestçe yaşamalarında statü farklılığından kaynaklanan sorunlar cinsel hayatlarında serbestçe hareket edememe gibi sorunlar yaşanmıştır (Kıratlı, 2011). Ülkemizdeki mültecilerin çalışmaları hayatlarını sürdürmeye olan niyetleri, sağlık alanındaki ihtiyaçları, hukuksal yardım almaları, psikolojik yardım almaları en çok ihtiyaç duydukları etkenlerdir(Gündoğan, 2015). Mültecilerin gündelik hayata olan uyumları yeterli olduğu kadın ve erkek mültecilerin eğitim seviyelerinin eşit olduğu bütün bu araştırmaların daha verimli olması için çalışmaların arttırılması gerektiği vurgulanmıştır(Kariman, 2015). Ülkemiz yıllar boyunca misafirperverliği sayesinde mültecileri misafir etmiştir. Ülkemiz diğer  çevre ve yabancı ülkelere göre daha fazla tercih edilen bir ülke konumundadır(Kara, Korkut, 2010).

Ülkemizde yaşayan mültecilerin temel hak ve özgürlüklerini ülke içindeki her insan gibi ve bu imkanların en iyi şekilde sağlanması gerekmektedir. Din, dil, ırk gözetmeksizin herkese eşit imkanların sağlanması gerekliğini düşünmekteyim.

Kaynaklar

Altunışık, Ç., Yıldırım, Mehmet Ş. (2002) Mülteci Haklarının Korunması,

Ankara: Ankara Barosu Yayınları.

Deniz, O.( 2009). Mülteci Hareketleri Açısından Van Kentinin Durumu Ve Kentteki      Mültecilerin Demoğrafik Profili, Doğu Coğrafya Dergisi,22,187-204.

Emiroğlu K. ve Aydın S., (2003). Antropoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yayınevi, Ankara            İstanbul’daki Göçmenler: 2000’lerden Bir Görünüm, British Coincil, İstanbul.

Gündoğan, N. (2015).Türkiye’de Yaşayan Sığınmacı Ve Mültecilerin Psikososyal             Gereksinimleri Ve Psikolojik Belirtileri, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi.

Kamiran, S.(2015). Türkiye’ye Göç Eden Mültecilerin Sosyal Hayata Uyum Sürecinin     İncelenmesi :Isparta Örneği(Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). T.C Süleyman   Demirel Üniversitesi,Isparta.

Kap, D. (2014). Suriyeli Mülteciler: Türkiye’nin Müstakbel Vatandaşları, Akademik        Perspektif Dergisi,Aralık,30-35.

Kara, P. Ve Korkut, R. (2010). Türkiye’de Göç, İltica Ve Mülteciler, Türk İdare             Dergisi,467,153-162.

Kıratlı, T. (2011). Mülteci ve Sığınmacıların Toplumsal Görünümleri, Yayınlanmış Yüksek       Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi.

Mannaert, C., (2003). Irregular Migration and Asylum in Turkey, Working Paper No: 89,           2003, UNHCR. http://www.unhcr.org/3ebf5c054.html

Türkiye Temsilciği (1998) Sığınma ve Mülteci Konularındaki Uluslararası Belgeler ve     Hukuki Metinler,(Ankara)BMMYK,), s. 68.

Somersan, Semra., (2004). Sosyal Bilimlerde Etnisite ve Irk, İstanbul, İstanbul Bilgi        Üniversitesi Yayınları, 2004.

Yazar hakkında

M.Enes Yalçın

Selamlar ben Enes. Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet ve Eğitim Fakültesi çift anadal Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programı öğrencisiyim. Eğitim alanındaki gelişmeleri takip etmeye ve gelişmeleri sizlerle paylaşmaya çalışıyorum. Acil iletişim için instagram adresim,
instagram: @enes_yalcn

Bu konuya yorum yaz