Diğer

Çocuk İhmal ve İstismarı İle İlgili Yasal Düzenlemeler

3.Çocuk İhmal ve İstismarı İle İlgili Yasal Düzenlemeler

 

3.1.Uluslararası Mevzuat

 

Toplumun en küçük birimi olan çocukların korunmaya ve kendi durumlarını geliştirmeye gereksinimleri bulunmaktadır. Aile temelli başlamakla beraber okul, sivil toplum kuruluşları, devlet gibi çeşitli kaynaklar ile gereksinimleri karşılanmalıdır. Bu bağlamda çocukların haklarını korumak adına Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği tarafından sözleşme, protokoller ve ilkeler bulunmaktadır. Genellikle katılımcı olan devletler bu esaslar altında kendi iç hukuklarını oluşturmaktadırlar.  Ortak amaç uluslararası platformda çocuk hukuku konusunda eşitliği sağlayabilmektir (Çocuk Hakları İle İlgili Temel Bilgiler, s.5-6).

 

3.1.1.Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Bildirgesi

 

20 Kasım 1959’da oy birliği ile kabul edilmiştir. 2.Dünya savaşı esnasında kadın ve çocuklar daha fazla şiddet ve felakete maruz kalmıştır. Bu durumun önlenmesi adına özel bakıma ve korunmaya muhtaç oldukları savunulmuştur. Çocukların kendilerini geliştirebileceği tüm imkanlardan kendilerinin yararlanmalarını teşvik etmiştir. Bildirgede ilkeler bulunmaktaydı ve bunlardan başlıcaları; ırk, din, cinsiyet, dil ayırım yapmadan tüm haklardan her çocuk yararlanmalıydı. Her türlü istismar, istismar ve sömürüden korunmalı, gelişimini zorlayacak işlere girmesi izin verilmeyecek, ticaret konusu asla olmayacaktır. Çocuklar her zaman korunanlar arasında ilk sırada olmalıdırlar. Böylelikle bir işbirliği içerisinde insan hak ve özgürlüklerinin saygı görmesini hedeflemişlerdir.

3.1.2.Çocuk Hakları Sözleşmesi

 

Çocuğun korunmasına yönelik yasal düzenlemelerin gerekliliği 1924 Cenevre Çocuk Hakları Bildirisi ile başlarken 1959 yılında BM Genel kurulunca kabul edilen Çocuk Hakları Bildirisinde belirtilmiştir. Yapılan çalışmalar eşiğinde 20 Kasım 1989 tarihinde Çocuk Hakları Sözleşmesi yürürlüğe girmiştir. Türkiye ise 1994 yılında bu sözleşmeyi imzalamıştır. Günümüzde Malezya ve ABD dışında diğer ülkelerin sözleşmeye katılımı görünmektedir (Taş, 2017).

 

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin ilk maddesine göre; Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç “on sekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır” denilmektedir. Böylece uluslararası arenada istisnai durumlar hariç 0–18 yaş arasındaki her insanın çocuk olduğu bildirilmekte ve kabul edilmektedir.

 

Çocuk Hakları Sözleşmesi 19.madde kapsamında ise bu Sözleşmeye Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının ya da onlardan yalnızca birinin, yasal vasi veya vasilerinin ya da bakımını üstlenen herhangi bir kişinin yanında iken bedensel veya zihinsel saldırı, şiddet veya suiistimale, ihmal ya da ihmalkâr muameleye, ırza geçme dahil her türlü istismar ve kötü muameleye karşı korunması için; yasal, idari, toplumsal, eğitsel bütün önlemleri alırlar ifadesi bulunmaktadır. Bunlar neticesinde Çocuk Hakları Sözleşmesi koruyucu önlemler almıştır. Çocuğa karşı yapılabilecek kötü davranışları önlemek, engellemek ve bildirmek üzere tüm kamu kuruluşlarının sorumluluğunda gerekli çalışmaları gerçekleştirmek önemlidir. Aynı zamanda çocuğun bakımını üstlenen kişilere destek kapsamlı sosyal programlar düzenlemelidir (Çocuk Hakları İle İlgili Temel Bilgiler, s.15).

 

Çocuk Hakları Sözleşmesi çocuk haklarını korumakta ve geliştirmekte bir devrim niteliği olurken çocuğu ilgilendiren bütün eylemlerde çocuğun yararı temel hedef olarak alınmaktadır.

 

3.1.3.Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeye Ek Çocuk Fahişeliği ve Çocuk Pornografisi Konusundaki İhtiyari Protokol

 

18/01/2002 yılında yürürlüğe girmiştir. Protokole Türkiye’nin katılımı bulunmaktadır. Çocukların, çocuk satışı, çocuk pornografisi ve çocuk fahişeliğinden koruma amaçlı almaları gerekebilecek önlemlerin artması gerektiğini vurgulayan uluslararası bir anlaşmadır. Madde 1 gereğince taraf devletler, çocukların satışını, çocuk fahişeliğini ve çocuk pornografisini yasaklayacaklardır. Devletlerin tanımlanan suçlar dahilinde mağdur olan çocuklara bütün elverişli imkanlara ayrımcılık yapmaksızın başvurmalarını temin edecektir. Mağdur çocukların psikolojik ve fizikken iyileşmelerini sağlamak adına uluslararası iş birliğinin geliştirilmesi vurgulanmıştır. Devletlerin söylenen suçların ortaya çıkarabileceği sorunlar üzerine halkın bilinç düzeyini yükseltmek adına eğitim-öğretimi aracı kullanması beklenilirken önleyici tedbirleri alması beklenilmektedir.

3.1.1.4. Lanzorete Sözleşmesi

 

Çocuklara yönelik işlenen cinsel suçların önlenebilmesi adına gerçekleştirilen ve aynı zamanda çocukların korunabilmesi adına önemli bir gelişmedir. Lanzorete Sözleşmesi 2010 yılında yürürlüğe girmiştir ve Türkiye’nin de katılımının görüldüğü 46 ülke tarafından imzalanmıştır. Çocuklar arasında adaleti sağlayabilme, suç faillerine yönelik ceza takibini, istismar ve sömürüyü durdurabilme amaçlarını içermektedir. Sözleşme gereğince bir izleme komitesi oluşturulmuştur. Bu komite sözleşmenin içeriğinin taraf devletler tarafınca uygulanıp uygulanılmadığına yönelik denetleme gerçekleştirmektedir. Aynı zamanda sözleşmeyi imzalayan devletler çocuklar ve ailelerinin bilgilendirmesini içerek kampanyalar yürütmekte sorumludur. Lanzorete Sözleşmesi gereğince çocuk fuhuşu ile ilgili suçlar, çocuk pornografisi ile ilgili suçlar ve çocukların cinsel amaçlı kandırılması davranışları suç teşkil etmektedir. Bu sözleşmenin bir diğer önemi ise ilk kez uluslararası bir anlaşma cinsel istismarı suç saymaktadır (Çakmut, 2016, 38-39).

3.2.Ulusal Mevzuat

 

           Çocuğa yönelik gerçekleştirilen istismar veya ihmal durumlarında çocuğun yaşayabileceği dezavantajlı durumlar fazla olabilmektedir. Çocuğun iyilik hali için gerçekleştirilen çözümlerin mevzuatlar kapsamında bulunması gerekmektedir. Ülkemizde 5395 Çocuk Koruma Kanunu 2005 yılında TBMM tarafından kabul edilmiş ve akabinde resmî gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Diğer önemli ve de kapsamlı kanun ise 2828 numaralı Sosyal Hizmetler Kanunu’dur.

3.2.1.2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu

 

Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir. 1983 yılında çıkarılan bu kanun ile dağınık halde bulunmakta olan çocuk koruma hizmetlerini bir çatı altında toplanılması sağlanmaya çalışılmıştır. Koruma hizmeti gereksinimi olan çocuklara hizmetler sunulmaktadır. Bu Kanun, sosyal hizmetlerle ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişileri ve özel hukuk tüzel kişilerini, sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli, sosyal hizmetlerden faydalananları ve faydalanacak durumda olanları kapsar. Bu kanunda geçen madde gereği;

  1. “Sosyal Hizmetler”; kişi ve ailelerin kendi bünye ve çevre şartlarından doğan veya kontrolleri dışında oluşan maddi, manevi ve sosyal yoksunluklarının giderilmesine ve ihtiyaçlarının karşılanmasına, sosyal sorunlarının önlenmesi ve çözümlenmesine yardımcı olunmasını ve hayat standartlarının iyileştirilmesi ve yükseltilmesini amaçlayan sistemli ve programlı hizmetler bütününü,
  2. “Korunmaya ihtiyacı olan Çocuk”; beden, ruh ve ahlak gelişimleri veya şahsi güvenlikleri tehlikede olup;
  3. Ana veya babasız, ana ve babasız,
  4. Ana veya babası veya her ikisi de belli olmayan,
  5. Ana ve babası veya her ikisi tarafından terkedilen,
  6. Ana veya babası tarafından ihmal edilip; fuhuş, dilencilik, alkollü içkileri veya uyuşturucu maddeleri kullanma gibi her türlü sosyal tehlikelere ve kötü alışkanlıklara karşı savunmasız bırakılan ve başıboşluğa sürüklenen çocuğu ifade eder (http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2828.pdf , erişim: 25.12.2017).

3.2.2.5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu

 

Bu kanunun amacı, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir. Kanunun 5.maddesi kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler şu şekildedir.

Madde 5- (1) Koruyucu ve destekleyici tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında alınacak tedbirlerdir. Bunlardan;

  1. a) Danışmanlık tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu olan kimselere çocuk yetiştirme konusunda; çocuklara da eğitim ve gelişimleri ile ilgili sorunlarının çözümünde yol göstermeye,
  2. b) Eğitim tedbiri, çocuğun bir eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı olarak devamına; iş ve meslek edinmesi amacıyla bir meslek veya sanat edinme kursuna gitmesine veya meslek sahibi bir ustanın yanına yahut kamuya ya da özel sektöre ait işyerlerine yerleştirilmesine,
  3. c) Bakım tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu olan kimsenin herhangi bir nedenle görevini yerine getirememesi hâlinde, çocuğun resmî veya özel bakım yurdu ya da koruyucu aile hizmetlerinden yararlandırılması veya bu kurumlara yerleştirilmesine,
  4. d) Sağlık tedbiri, çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli geçici veya sürekli tıbbî bakım ve rehabilitasyonuna, bağımlılık yapan maddeleri kullananların tedavilerinin yapılmasına,
  5. e) Barınma tedbiri barınma yeri olmayan çocuklu kimselere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara barınma yeri sağlar (http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5395.pdf , erişim: 24.12.2017).

Sekizinci beş yıllık kalkınma planı doğrultusunda kadın, aile ve çocuğun korunmasına yönelik ifadeler bulunmaktadır.  Çocuk hakları sözleşmesinin ilk ve hedeflerine ulaşmanın önemi ve bu doğrultuda korunmaya muhtaç çocukların ailesi yanında korunmasına yetişmesini sağlamak üzere sosyal destek programlarına ağır verileceği ifadeler yer almaktadır. Bu kalkınma planı süresinde 5395 Çocuk Koruma Kanunu’nun yürürlüğe girmesi önemli bir gelişmedir.

Yazar hakkında

M.Enes Yalçın

Selamlar ben Enes. Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet ve Eğitim Fakültesi çift anadal Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programı öğrencisiyim. Eğitim alanındaki gelişmeleri takip etmeye ve gelişmeleri sizlerle paylaşmaya çalışıyorum. Acil iletişim için instagram adresim,
instagram: @enes_yalcn

Bu konuya yorum yaz