Diğer Eğitim

Bilgisayar-İnternet Bağımlılığının Çocuklar ve Ergenler Üzerindeki Etkisi

İnternet ve Bilgisayar Bağımlılığı

Teknoloji gün geçtikçe yaşamımızdaki yerini giderek artırmaktadır. Cep telefonları, bilgisayarlar, tabletler, yaşamımızda artık vazgeçilmez hale gelmiştir. İstediğimiz bilgileri kolayca elde edebileceğimiz internetin gereğinden fazla kullanılması durumunda birçok sorun meydana gelmektedir. İnternet bilgi paylaşımı ve iletişimin dışında bazı kişilerde fazla kullanımdan dolayı bağımlılığa sebep olmaktadır. Gerçek  dünyadan  etkilenmeyen kişiler  çoğunlukla  sanal  dünyanın  ruhuna  kaptırır  kendisini. İşte u kaptırma süreci hastalık  olarak nitelendirilmekte ve bağımlılık  adını  almaktadır (Cengizhan 2005).

Teknolojinin getirdiği birçok yeni bağımlılık mevcuttur ;

  1. Telefonla konuşmak
  2. SMS mesaj göndermek
  3. İnternet ve bilgisayar bağımlılığı
  4. Playstation vb. oyun bağımlılığı

İnternet  sosyal  iletişimi  artıran  ama aynı  zamanda  sosyal  izolasyona  neden  olan  bir araçtır.  Hem  iletişimi  kolaylaştırır,  hem  de iletişimi bozmaktadır. İnternet ve bilgisayar bağımlılığının çok farklı tiplerini günümüzde görüyoruz. Her geçen gün daha da yeni tipler göreceğimiz de kesin. Ama aşağıdaki gibi 5 grupta sınıflayabiliriz (Çelen, Çelik ve Seferoğlu, 2011).

 

  1. Sanal seks  meraklıları:  Erotik  ve  pornografik  sayfalara  meraklı  bağımlılar.  Genellikle erkeklerde  görülüyor. Araştırmalarda  pornografik  sayfaları  ziyaret  edenlerin  yaklaşık % 85′inin  erkek  olduğu  bulunmuştur.
  2. Arkadaş arayanlar:  Bu  gruba  siber  ilişki  meraklıları    Buluşma  yeri  chat  odaları. Birçok  kişi  gerçek  hayattan  kaçışı  burada  aramaktadır.
  3. Online kumarbazlar:  Sanal  kumarhanelerin  ve  alışveriş  sitelerinin  müşterileri  bu  grupta yer  almaktadır.
  4. Bilgi bağımlıları:  Yeni  bilgilere  ulaşmak  için  saatlerce  sörf  yaparlar,  siteden  siteye atlayıp,  enformasyon  yüklemesinden  haz  almaktadırlar.
  5. Bilgisayar kurtları:  Bu  grupta  ise  bilgisayara  ve  bilgisayar  teknolojisine  kafa takmış, genelde  Doom  ve oto  yarışı  gibi bilgisayar oyunlarına  meraklı  gençler  ve  yetişkin erkekler  yer  almaktadır.

İnternet bağımlılığının belirtileri

Bağımlılık hakkında karar vermek üzere gözlenebilir bazı davranış ve durumlar alan yazında bir çok uzmanın ortak görüşü olarak belirlenmiş ve bağımlılığın belirtisi olarak gösterilmiştir (Cengizhan 2005). Bunlar ;

Her gün Internet’e bağlanmak, bağlı iken zamanın farkında olmamak,

Sorulduğunda ise inkar etmek,

Herkese mail adresi, ICQ numarası, sohbet odası adları vs. vermek

İnternet dışı uğraşlara ilginin kaybolması,

Sosyal faaliyetlerde azalma, dostları tarafından anlaşılamama duygusu

Spor faaliyetlerinden uzaklaşma ve kondisyon kaybı belirtileri olarak gösterilmiştir.

 

Türkiye’de  Bilgisayar  ve  İnternet  Bağımlılığı  Durumu

Tüm  dünyada olduğu gibi gelişen teknolojiden  Türkiye  de  nasibini  almıştır. Özelikle çocukların oyalanması için  ebeveynler  tarafından  telefon ve tabletler çocuklara  artık  çok küçük  yaşlarda  ulaşmaktadır. Bununla birlikte sanal dünyayı  gerçek  dünyadan  daha  önce bilen,  öğrenen  çocuklar  ileriki  yaşlarda  yaşamdan daha  kopuk  olacağını  söyleyebiliriz. Türkiye’de ki internet kullanım oranları gün geçtikçe artış göstermektedir (Cengizhan 2005).

Türkiye İstatistik Kurumu [TUİK] (2011) verilerine göre ülkemizde evlerin % 43’e yakını internet erişimine sahiptir. 2010 yılı ile karşılaştırıldığında % 2’ye yakın bir artış olduğu görülmektedir. İnternet gençler tarafından pek çok şekilde kullanılmaktadır. İlk ve orta öğretim öğrencileriyle yürütülen bir çalışmada, katılımcıların müzik dinlemek (% 67), gezinmek (% 56) ve e-posta göndermek (% 55) için internet kullandıkları ortaya çıkmıştır. Bu öğrencilerinden % 28’i bilgiye erişmek için interneti kullandığını belirtmiştir Kızların çok büyük kısmının zamanlarının çoğunu anlık mesajlaşma (% 74) ya da e-postayla uğraşarak geçirdiklerini ifade etmişlerdir.

Tabloda  görüldüğü  gibi ülkemizde  internete  erişim  gün  geçtikçe  artmakta  ve kolaylaşmaktadır.  Ülkemiz  insanının  her şeyi  abartma ve  haddinden  fazla  uğraşma özelliğinden  dolayı  internet   bağımlılığı  da  internet  erişim  artışı  ile  paralel  olarak  yükselmektedir

Çalışmanın bundan sonraki kısmında internet bağımlılığı alanında yayınlanan Ayas ve Horzum (2013), Yılmaz, Şahin, Haseski ve Erol (2014), Kılınç ve Doğan (2014) , Horzum (2011) makaleleri incelenecektir.

Ayas ve Horzum (2013)

Amaç. İlköğretimde öğrenimine devam eden öğrencilerin ebeveynlerinin internete karşı tutumlarını öğrenmek ve ebeveynlerin tutumunun internet bağımlılığı üzerinde etkisi aileden aileye farklılık gösteriyor mu belirlemek.

Hipotez. Ebeveynlerin tutumu internet bağımlılığı üzerinde etkili midir? İnternet bağımlılığı çeşitli değişkenlere göre farklılaşır mı?

 

Yöntem.

Katılımcılar. Araştırmaya Samsun’da üç ilköğretim kurumunda eğitim görmekte olan 407 öğrenci katılmıştır. Katılımcıların 238’i erkek 169’u kızdır.

Veri toplama araçları.

Kişisel bilgi formu. Çalışmada sosyo-demografik değişkenlerden kardeş sayısı, cinsiyeti, sınıfı, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, evde bilgisayar var mı? gibi değişkenlere cevap aranmıştır.

İnternet Aile Tutumu Ölçeği. Roji ve Eijden tarafından 2007 yılında geliştirilen ölçek izin alınarak Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçek 25 maddeden oluşmaktadır. Aile kontrolü ve aile yakınlığı faktörü olmak üzere iki faktörden oluşmaktadır.

İnternet Bağımlılığı Ölçeği. Ölçek Ayas ve Horzum tarafından 2011 yılında geliştirilmiştir. 28 maddeden oluşsan ölçekte 5’li likert tipi kullanılmıştır.

Veri Toplama Süreci. Gerekli izinler alınarak Samsun ilinin merkezinde bulunun üç farklı ilköğretim kurumunda 2010-2011 yıllarının ikinci dönemlerinde yapılmıştır. Araştırmanın güvenli olması için kesitsel tarama modeli kullanılmıştır.

Bulgular. Çalışmanın sonucuna göre internet bağımlı çocuğunu ihmal eden ailelerde çok daha fazla görülmektedir. Araştırma sonucunda internet kullanımı ile cinsiyet, evde bilgisayar bulunup bulunmaması, bilgisayar bilgisi gibi durumların öneminin oldukça etkili olduğu gözlemlenmiştir. Ölçekten çıkan sonuca göre ailelerin büyük çoğunluğunun ihmalkar oldukları gözlemlenmiştir. Aileleri tarafından ihmal edilen çocuklar kendilerini ifade edebilmek adına sanal dünyayı seçmişler ve kendilerini bu dünyada daha özgür bir şekilde ifade edebildiklerini belirtmişlerdir. Aile ortamında değer verilen, ihmal edilmeyen çocukların benlik saygıları daha gelişmiş olduğu için bu çocuklar sanal dünya yerine sosyal ortamlara yönelmeyi tercih etmişlerdir.

 

Yılmaz, Şahin, Haseski ve Erol (2014)

            Amaç. Araştırmanın amacı, sosyodemografik değişkenlere bakılarak lisede eğitim görmekte olan öğrencilerin internet kullanımını, amacını ve günlük kullanım süresini belirlemek.

Hipotezler. Lisede eğitim gören öğrencilerin internete olan bağımlılık düzeyleri ne seviyededir? Lise öğrencilerinin internete olan bağımlılık düzeyleri sosyodemografik değişkenlere göre farklılık gösterir mi?

            Yöntem.

            Katılımcılar. Araştırmaya toplam 2853 öğrenci katılmıştır katılan öğrencilerin 1318’i erkek, 1535’i kızdır. Sınıf dağılımları ise %32,7’si 9. sınıfta, %36,2’si 10. sınıfta,  %23,3’ü 11. sınıfta, %7,8’i ise 12. Sınıfta eğitim görmektedir.

Veri toplama araçları.

            İnternet Bağımlılık Ölçeği. Günüç tarafından geliştirilen İnternet Bağımlılık Ölçeği 35 maddeden oluşmaktadır ve 5’li likert tipi kullanılmıştır.

Veri toplama süreci. Gerekli iziler alınarak Balıkesir ilinde 2012-2013 yıllarında yapılan bu araştırmada katılan öğrencilerin 217’si formu kurallara uygun bir şekilde doldurmadığı için değerlendirme aşamasına alınmamıştır. Çalışmanın tutarlılığı açısından araştırma deseni tarama modeli kullanılmıştır.

            Bulgular. Katılan öğrencilerin büyük bir kısmının orta düzeyde internet bağımlısı olduğu gözlemlenmiştir, %16’lık kısmı ise ileri düzeyde internet bağımlığı olduğunu ifade etmişlerdir. Çalışmada lisede eğitim gören öğrencilerin cinsiyetlerine göre bilgisayar bağımlılıkları arasında bir bağlantı olduğu gözlemlenmiştir. Sonuçlara göre erkeklerin internet bağımlılığının kızlara göre büyük ölçüde fazla olduğu görülmüş internet kullanım amaçlarında ise öğrencilerin interneti ödev, araştırma yapmaktan çok sohbet ve oyun gibi aktivitelere öncelik vererek kullandıkları gözlemlenmiştir. Günlük internet kullanım sürelerinin ise yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır.10 saat üzeri ve 7-9 saat arası günlük internet kullanımı puanları yüksek çıkmıştır. Araştırmadan çıkarılacak başka bir sonuç ise internet kullanımı ile bağımlılık arasında doğru orantı olduğudur.

Kılınç ve Doğkan (2014)

            Amaç. Kayseri ilinde eğitimine devam etmekte olan ilkokul öğrencilerinin bilgisayar ve internet bağımlılıkları, bilinç üzeri farkındalıklarını ortaya koymak, sosyodemografik özellikleri ile öğrenim başarısı arasındaki ilişki gözlemlenmek istenmiştir.

Hipotezler.

            Yöntem.

            Katılımcılar. Çalışmaya Kayseri’de 5 farklı okuldan 7 ve 8. sınıfta okuyan toplam 352 öğrenci katılmıştır. Katılımcıların 184’ü erkek, 168’i ise kızdır.

Veri toplama araçları.

Biliş Üstü Farkındalık Testi. Schraw ve Dennison tarafından 1994 yılında geliştirilen bu test 2006 yılında Abacı ve arkadaşları tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. 52 maddeden oluşan testte 5’li likert tipi kullanılmıştır.

İnternet Bağımlılığı Ölçeği. Günüç tarafından 2009 yılında geliştirilen bu ölçek 35 maddeden oluşmakta ve 5’li likert tipi ile derecelendirilmektedir.

Veri toplama süreci. Araştırma 2012-2013 yıllarında gerekli izinler alınarak Kayseri’de 5 farklı okulda eğitimine devam etmekte olan 7 ve 8. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır.  Çalışma verileri 2 farklı veri toplama aracı ile toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilip çözümlenmiştir.

Bulgular.  İstatiksel analiz yapıldığında erkeklerin kızlara göre daha fazla internet bağımlığı olduğu gözlemlenmiştir. Kızların biliş üstü farkındalıkları erkeklerden daha yüksek çıkmıştır. Buda kızların akademik başarı düzeylerinin daha yüksek olması şeklinde yansımıştır. Biliş üstü düzeyleri fazla olan öğrenciler tam tersi bilgisayar kullanımı daha az olduğu gözlemlenmiştir.

Horzum (2011)

            Amaç. Çalışma ilköğretimde okuyan öğrencilerin bilgisayar oyunlarına bağımlılık düzeyleri ve buna etki eden değişkenler ile ilişkisini belirlemek hedeflenmiştir.

            Hipotezler. Cinsiyet ile çocukların bilgisayar bağımlılığı arasında bir ilişki var mıdır? Sosyo-ekonomik düzey ile bilgisayar bağımlılığı ilişkili midir?

            Yöntem.

            Katılımcılar. Araştırmaya 889 çocuk katılmıştır. Katılımcıların 444’ü erkek 445’i kızdır.

Veri toplama araçları.

            Bilgisayar Oyunu Bağımlılığı Ölçeği. Horzum ve arkadaşları tarafından geliştirilen bu ölçek 21 maddeden oluşmaktadır.

Veri toplama süreci. Sakarya’da ilköğretimde okuyan öğrencilerin bilgisayar oyunlarına bağımlılık düzeylerini belirlemek amacıyla 2007-2008 yıllarında yapılan bu araştırmada üç ilköğretim okulunda yansız olması amacıyla kura ile seçilmiştir.

Bulgular. Sosyo-ekonomik düzeyi yüksek olan çocukların oyun oynama durumları, sosyo-ekonomik düzeyleri düşük olan çocuklara göre daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Sosyo-ekonomik düzeyi yüksek olan çocukların bilgisayara erişimi daha kolay olduğu düşünülmekte ve sonuç buna bağlanmaktadır. Evde bilgisayar olmasa bile bilgisayarın erkek bireylerin oynayacağı oyuncak olarak düşünülmesi erkelerin internet kafeye gidip bilgisayar kullanma oranlarını arttırmıştır. Bilgisayar sahibi olan çocukların bilgisayar oynama ve bilgisayardan vazgeçememe oranları daha yüksek olduğu görülmüştür. Çalışma sonucuna göre cinsiyete göre erkekler, sosyo-ekonomik düzeye göre ise sosyo-ekonomik düzeyi yüksek aile çocuklarının daha fazla bilgisayar oyunu oynadığı gözlemlenmiştir. Bilgisayar oyunu oynama düzeyi ile çocukların cinsiyetleri açısından farklılıklar görülmüştür.

Tartışma

Ayas ve Horzum (2013) araştırmalarının sonucunda internet bağımlılığında ihmalin büyük etkisi olduğunu gözlemlemişlerdir. Aileleri tarafından ihmal edilen çocuklar kendilerini daha özgür ifade edebilecekleri bir alan olarak sanal dünyayı seçmişler ve ailelerinden alamadıkları onaylanma ihtiyaçlarını burada karşılamak istemişleridir.

Yılmaz, Şahin, Haseski ve Erol (2014) çalışmaları neticesinde öğrencilerin büyük kısmının internet orta düzeyde internet bağımlısı ve azımsanamayacak düzeyde (%16)’lık kısmının ise ileri düzeyde internet bağımlısı olduklarını gözlemlemişlerdir. Cinsiyet ve bilgisayar kullanımı arasında bir bağlantı olduğunu ve erkeklerin kızlara göre daha fazla bilgisayar bağımlısı olduklarını gözlemlemişlerdir. Öğrencilerin internette uzun süre vakit harcadıklarını ve bu vakti ise sohbet ve oyun gibi aktivitelerle harcadıklarını gözlemlemişlerdir.

Kılınç ve Doğan (2014) istatistiksel analizler yaparak diğer çalışmalarda olduğu gibi Kılınç ve Doğan’da çalışmalarında erkeklerin kızlara göre daha fazla internet bağımlısı oldukları sonucuna varmışlardır. İnternet bağımlılığının çocukların akademik başarısını olumsuz yönde etkilediğini gözlemlemişlerdir.

Horzum (2011) çalışmasında sosyo-ekonomik düzeyi yüksek olan çocukların bilgisayara ulaşma olanakları daha fazla olduğu ve internet bağımlılığı oranlarının sosyo-ekonomik düzeyi yüksek olan çocuklarda sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan çocuklara göre daha fazla görüldüğü sonucuna varmıştır. Yine diğer çalışmalarda olduğu gibi erkeklerin daha fazla bilgisayar bağımlısı oldukları sonucuna varmıştır.

Makaleleri tek tek incelediğimizde erkeklerin büyük oranda kızlardan daha fazla internet bağımlısı olduklarını görüyoruz. İnternet  sosyal  iletişimi  artıran  ama aynı  zamanda  sosyal  izolasyona  neden  olan  bir araçtır.  Hem  iletişimi  kolaylaştırır,  hem  de iletişimi bozmaktadır. İnternet ve bilgisayar bağımlılığının çok farklı tiplerini günümüzde görüyoruz (Çelen, Çelik ve Seferoğlu, 2011). Horzum (2011) makalesinden anlayacağımız üzere toplumun bireylere atfettiği değerler arasında bilgisayarın erkek oyuncak aracı olarak görülmesi vardır. Bu alanda yapılması gereken çalışmalar arasında ilk olarak atfedilen bu değerin ortadan kaldırılmasına yönelik bir çalışma gerçekleştirilmeli. Ardından ise okullarda bilgisayar ve internetin zararları ve yararları, bilinçli internet kullanımı tarzında eğitimler verilmelidir. Bunun dışınca ailelere yönelik ebeveynlik eğitimleri verilmeli, mevcut eğitimlere internet bağımlılığını önlemeye yönelik müfredat eklenmeli eğer müfredat mevcut ise tekrardan gözden geçirilmelidir.

 

Kaynakça

 

Ayas, T., Horzum, M.B. (2013). İlköğretim Öğrencilerinin İnternet Bağımlılığı ve Aile    İnternet Tutumu, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4 (39), 46-57.

Cengizhan, C. (2005). Öğrencilerin Bilgisayar Ve Internet Kullanımında Yeni Bir Boyut :          “İnternet Bağımlılığı”, M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 22, 83-98.

Çelen, F.K., Çelik, A., Seferoğlu, S.S. (2011). Çocukların İnternet Kullanımları ve Onları           Bekleyen Çevrim-İçi Riskler, Akademik Bilişim, 2, 2-8.

Horzum, M.B. (2011). İlköğretim Öğrencilerinin Bilgisayar Oyunu Bağımlılık Düzeylerinin        Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi, Eğitim ve Bilim,36 (59), 56-68).

Kılınç, M., Doğan, A. (2014). Ortaokul 7. Ve 8. Sınıf Öğrencilerinin İnternet Bağımlılığı İle      Biliş Üstü Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi, International          Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 9/5 Spring, 1385-1386.

Yılmaz, H., Şahin, Y.L., Haseki, İ.H., Osman, E. (2014).  Lise Öğrencilerinin İnternet    Bağımlılık Düzeylerinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi: Balıkesir İli Örneği,           Eğitim Bilimleri Araştırma Dergisi,4 (1), 134-144.

 

 

Yazar hakkında

M.Enes Yalçın

Selamlar ben Enes. Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet ve Eğitim Fakültesi çift anadal Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programı öğrencisiyim. Eğitim alanındaki gelişmeleri takip etmeye ve gelişmeleri sizlerle paylaşmaya çalışıyorum. Acil iletişim için instagram adresim,
instagram: @enes_yalcn

Bu konuya yorum yaz